De energietransitie brengt grote veranderingen met zich mee. De maatregelen hebben een impact op hoe we wonen, werken en leven. Daarom legde de overheid de verplichting op om inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden te betrekken bij de keuzes die gemaakt worden.

Maar hoe geef je die participatie vorm? Op welke manier geef je iedereen een stem in het debat? Laat je inspireren door enkele gemeenten die werk maken van hun energietransitie via het CitizenLab-platform.

Burgers nemen zelf al heel wat initiatieven: ze kopen een groenere auto, installeren zonnepanelen of besluiten hun leefwijze aan te passen. Kleine steentjes die bijdragen aan het grotere geheel. 

Als gemeente moet ook jij met een realistisch plan komen dat antwoord biedt op de verschillende thema’s die spelen binnen je gemeente. Denk aan energiebesparing, opwekking van duurzame energie, verduurzaming van de warmtevoorziening zowel in nieuwbouw als de gebouwde omgeving, mobiliteit en gebiedsontwikkeling.

Participatie is een essentieel onderdeel van de energietransitie

Als lokale bestuur ben je hierbij volgens het Klimaatakkoord ‘de regisseur’. Samen met onder meer bewoners, vastgoedeigenaren en energienetbeheerders is het de bedoeling om tegen eind 2021 een Transitievisie Warmte klaar te stomen.

Participatie is daarbij een sleutelelement om tot breedgedragen beleid te komen. We verzamelden enkele voorbeelden van steden en gemeenten die hun burgerparticipatie in de energietransitie vorm geven met CitizenLab én geven je nog praktische tips om zelf aan de slag te gaan.

Enquête in Amstelveen

Van maart tot mei liep in de gemeente Amstelveen de campagne ‘Amstelveen aardgasvrij?’. Op verschillende plekken in de stad hingen posters die de inwoners aanspoorden online hun stem te laten horen over de warmtetransitie. Ook op Facebook en Instagram lanceerde ze een campagne die inwoners opriep om de enquête op het participatieplatform in te vullen.

Zo’n 10% van de deelnemers wil in de komende tien jaar zelf initiatief nemen om aardgasvrij te wonen. Bijna 60% van de deelnemers heeft daarvoor geen plannen. Ongeveer 30% van de deelnemers heeft wel interesse om mee te doen aan een mogelijk gezamenlijk project. Als redenen om niet mee te doen, noemen veel deelnemers dat ze zich zorgen maken over de betaalbaarheid van aardgasvrij. 

Medemblik gaat voor enquête en een digitale inspraak workshop

Ook Medemblik startte haar participatieproject met een enquête om de gezamenlijke uitgangspunten te bepalen. De conceptversie die de gemeente daarop opstelde, geeft een beeld van geschikte alternatieven om woonwijken aardgasvrij te maken, en in welke wijken het lokale bestuur kansen ziet om te starten met van het aardgas afgaan. 

Om de inwoners te vragen wat zij van het voorstel vonden, organiseerde Medemblik op 7 oktober een digitale bijeenkomst. Op dit moment is het bestuur volop aan de slag met de feedback die inwoners toen gaven om de uiteindelijke strategie te bepalen. Eind november hoopt ze de Transitievisie Warmte voor te stellen.

Visual campagne rond aardgasvrij wonen

Medemblik koos resoluut voor verschillende manieren van participatie en durfde rechtstreeks de dialoog aan te gaan tijdens een inspraak workshop. Tijdens het hele proces hadden de inwoners ook goed zicht op de volgende stappen. 

Den Haag

Ook Den Haag polst via een enquête bij haar inwoners hoe zij tegenover de overschakeling van aardgas naar duurzamere alternatieven staan, wat hun ideeën en plannen zijn en welke steun ze van de gemeente verwachten. 

Daarnaast organiseerde het lokale bestuur tijdens de zomermaanden ook enkele digitale inspraakworkshops om het topic verder uit te diepen en echt in dialoog te gaan met de belanghebbenden. Die gesprekken bieden de gemeente diepgaande inzichten over bekommernissen en wensen; waardevolle informatie om een haalbare en betaalbare transitievisie warmte op te stellen.

Harderwijk informeert inwoners en bevraagt ze met een enquête

Harderwijk zette onder de noemer ‘Harderwijk zijn wij samen’ recent ook de stap naar digitale burgerparticipatie met het platform Online Stadsgesprek. Een van de tien projecten die het bestuur startte, was rond aardgasvrij wonen. Inwoners konden online hun ideeën en initiatieven delen. De stad besloot om dit vraagstuk niet enkel online aan te kaarten, maar ook offline het gesprek aan te gaan.

Schagen kiest voor participatie in verschillende vormen

Op samen.schagen.nl neemt de gemeente alle betrokken partijen mee in het proces om haar Transitievisie Warmte op te stellen. Zowel inwoners, woningcorporaties, netwerkbeheerders, energiecoöperaties, dorpsraden en ondernemersverenigingen krijgen een stem. Om ieders ideeën en opmerkingen goed op te vangen en te verwerken, tekende Schagen een uitgebreid project uit: naast een algemene bevraging organiseert het lokale bestuur er ook meerdere inspraakworkshops. Daarbovenop laat de gemeente inwoners ook zelf ideeën aanbrengen via het digitale platform. 

Om ervoor te zorgen dat alle betrokken partijen goed zicht hebben op het proces, plotte ook Schagen de verschillende stappen op een tijdslijn.

Durf ambitieus zijn

Surveys bieden een mooi startpunt voor inspraak, maar deins er niet voor terug om met inwoners in dialoog te gaan en meer diepgaande discussies faciliteren. Initiatieven zoals het uitgebreide participatieproces in Schagen, de online workshops in Medemblik en offline bijeenkomsten waarvan de resultaten online gedeeld werden in Harderwijk bieden hiervoor uitkomst. 

Je kunt de participatiemogelijkheden persoonlijker maken door toe te spitsen op persoonlijke belangen. Splits bijvoorbeeld de deelnemers op per buurt en leg iedere groep specifieke vragen voor. Zo betrek je gemakkelijker meer bewoners op verschillende momenten in het beleidsproces en cocreëer je samen met je inwoners een flitsende start voor jullie energietransitie.

Neem je tijd voor een goede voorbereiding

Het inrichten van een participatietraject is één ding, maar wanneer vind je dat je goede participatie hebt georganiseerd? Door deze vraag vooraf te beantwoorden en randvoorwaarden te formuleren, verhoog je de kwaliteit van het participatieproces.

Het biedt de mogelijkheid om het traject achteraf beter te evalueren. Wat ging goed? Wat kon beter? Je kunt stakeholders en inwoners hierover ook laten meedenken. Zo neem je hun perspectief in een vroeg stadium mee en weten zij ook wat zij mogen verwachten.


Inwoners, van alle leeftijden en achtergronden, staan te trappelen om mee te denken over hoe jullie samen hun wijk kunnen verbeteren: in Medemblik gaf 44% van de deelnemende bewoners aan bij het volledige proces te willen worden betrokken, zelfs als het (nog) niet over hun eigen wijk gaat. 

Ben je op zoek naar manieren om je inwoners online te betrekken? Onze participatie-experts laten je met plezier de mogelijkheden zien van ons participatieplatform. Boek nu je demopresentatie.