Deze blog is geïnspireerd op het artikel “Understanding New Power” van Jeremy Heimans en Henry Timms, wat een uitreksel is van hun boek New Power.

Macht is aan het verschuiven; veel processen in onze samenleving worden – langzaam maar zeker – gemeenschappelijk, open en participatief. Nieuwe bewegingen zoals #MeToo illustreren hoe authoritaire machtsfiguren worden overstemd wanneer de macht van velen in goede banen wordt geleid. De samenleving lijkt steeds vaker afstand te nemen van ‘top-down’ leiderschap en gaat over naar een peer-gedreven vorm van macht, die zijwaarts beweegt.

Bij het afspelen van deze video is het mogelijk om Nederlandse ondertiteling aan te zetten.

Deze verschuiving wordt vaak toegeschreven aan de opkomst van technologie; dit geeft meer mensen toegang tot informatie en laat hen ideeën delen met medemensen. Toch stellen Jeremy Heimans en Henry Timms in hun boek “New Power” dat technologie niet de oorzaak is, maar deze grotere, maatschappelijke transformatie enkel faciliteert. De belangrijkste drijfveer achter de groeiende spanningen tussen de oude en de nieuwe machten is volgens hen menselijk gedrag.

Ongeacht de achterliggende reden van deze verandering, wordt het duidelijk dat instellingen gebaseerd op oude machtsprincipes, zoals overheidsinstellingen, moeite hebben om zich aan te passen aan het veranderende landschap. Want wat is nu precies het verschil tussen vormen van oude en nieuwe macht? Hoe kunnen gemeenten een participatieve cultuur gaan implementeren? En is er een manier voor overheden om van beide vormen te profiteren? Laten we eens kijken!

Wat is het verschil?

Het grote verschil is dus dat oude systemen gericht zijn op het controleren van macht, terwijl nieuwe systemen macht in goede banen leidt. Dit betekent dat je de participatieve energie stuurt in plaats van beperkt, waardoor er meer flexibiliteit nodig is binnen de nieuwe systemen.

Een voorbeeld van geïnstitutionaliseerde oude macht, zoals benoemd door Heimans en Timms in hun boek, is het belastingstelsel. Afgezien van verkiezingen, krijgen burgers weinig tot geen invloed op de besluitvorming rondom de besteding van belasting. In technologische termen: de gebruikerservaring van de belastingbetalers is zeer onbevredigend. Door participatieve processen te introduceren, bijvoorbeeld in de belastingaangiftes, kunnen deze traditionele machtsvormen minder taai worden. Wat als de belastingbetaler aan het einde van de aangifte een video met een bedankje krijgt van mensen die direct met dit geld worden geholpen? Door het implementeren van zo’n terugkoppeling krijgen burgers niet enkel een beter idee waar hun geld naartoe gaat, maar wordt het proces ook persoonlijker en leuker.

Als we het vertrouwen van burgers in onze instellingen willen herstellen, moeten hen meer invloed erin geven.

Jeremy Heimans & Henry Timms, New Power (2018) [vertaald]

Burgerbegrotingen zijn een stap in de juiste richting, aangezien het de burgers toestaat zelf budgetten toe te wijzen. Burgerbegrotingen kunnen een groter doel dienen door inwoners directe invloed te geven en een kans om te participeren. Zoals bij alle projecten gebaseerd op crowdsourcing, kan vooringenomenheid de uitkomst wel beïnvloeden: sommige ideeën kunnen viraal gaan, terwijl andere van vitaal belang zijn. Vooringenomenheid schetst onmiddellijk het potentiële probleem met nieuwe macht: participatie en transparantie leiden niet per definitie tot representatieve vertegenwoordiging of inclusie. Oude machtsstructuren kunnen dus nodig zijn om deze participatieve processen gelijkwaardiger te laten verlopen.

Civic Tech is een ander duidelijk voorbeeld van een “nieuwe” machtsvorm. Het is open en participatief en heeft als doel de betrokkenheid tussen burgers en gemeenten in goede banen te leiden. Door voort te bouwen op nieuwe machtswaarden biedt Civic Tech een kans om de vertrouwensband binnen de samenleving te herstellen. De kracht van macht ‘door velen’, is dat burgers het gevoel hebben onderdeel te zijn van de beweging door het gezag of aandeel dat ze krijgen.

Een participatieve cultuur bouwen

Het hebben van een Facebook-pagina, of een participatieplatform staat niet gelijk aan het implementeren van nieuwe waarden. Zelfs een uitstekend platform zal de interne, vaak bureaucratische structuren en systemen van instellingen niet op magische wijze veranderen. De juiste technologie kan wel dienen als startpunt om het gesprek over een participatieve cultuur op gang te brengen.

Civic Tech biedt de tools om deze onderliggende processen in administraties te gaan veranderen, bijvoorbeeld door gedurende het hele beleidsproces via verschillende participatiemethoden in contact te komen met inwoners. Dit biedt een ingang, maar om de potentie van deze technologie te benutten zullen processen binnen de overheid moeten mee veranderen.

Om tot een participatieve cultuur te komen, hoeven gemeenten niet ineens alle oude waarden over boord te gooien. Maar het kan interessant zijn om met de administratie om de tafel te gaan zitten en te bespreken hoe deze nieuwe machtswaarden een leidraad kunnen vormen door de beleidscyclus of bij een volgend participatieproject.

Wanneer je verschuift naar nieuwe machtswaarden, besef dan het een uitdaging is om de participatieve energie van burgers steeds opnieuw op te vangen en in goede banen te leiden. In deze hectische wereld zijn overheden niet alleen in de strijd om aandacht en betrokkenheid van burgers. Dit maakt dat je moet investeren in het bouwen van een continue participatieve cultuur, in plaats van eenmalig een succesvol project af te leveren. Alleen dan wordt je effectief in het navigeren van het nieuwe machtslandschap.

Om deze continue cultuur te ontwikkelen, kan je via verschillende participatieprojecten burgers hoger op de participatieladder tillen. Het kost wat tijd om dit vertrouwen op te bouwen, maar overheden kunnen ver komen door participatie serieus te nemen en door vaker (en leuker) terug te koppelen naar de gemeenschap over beleidsbeslissingen.

Het beste van beide werelden

Welke nieuwe machtswaarden zijn een haalbare aanvulling voor gemeenten? Welk participatie kunnen lokale overheden mogelijk maken en welke beloften kan je waar te maken? Begin intern het gesprek over hoe jullie als gemeente kunnen aanpassen aan deze nieuwe realiteiten én erop kunnen inspelen.

Het beantwoorden van deze vragen leidt niet per definitie tot een breedgedragen vastberadenheid om te veranderen naar nieuwe processen. Het kan ook helpen om de kernwaarden van het oude systeem te identificeren, en te realiseren dat jullie bepaalde aspecten niet willen veranderen. Oude machtswaarden kunnen goed worden ingezet, bijvoorbeeld om inclusie in participatie te waarborgen. Hierdoor kunnen oude en nieuwe macht elkaar versterken en gaat het om het vinden van de juiste verhouding.

Lees verder

There are currently no comments.